معرفی شهرآذرشهر دریک نگاه کوتاه ...
مقدمه :
آذرشهر(توفارقان) باگذشته اي پرفرازونشيب ريشه درعمق تاريخ دارد .اين ديارخاستگاه عالمان عارف وعارفان عاشق ومهد تمدن وعشق به ولايت ومملو از ارادتمندان علي (ع) وفرزندان بزرگوار اوست .تدين ، تعهد،شجاعت وغيرت وهمت وتلاش مرد وزن وپيروجوان اين منطقه درهميشه تاريخ زبانزد خاص وعام بوده ومي باشد.
باغها وچشمه سارهاي جاري وكوههاي پرآب و برف ولاله زارها وميوه هاي شيرين، معادن غني ، بازارپررونق ومراكز صنعتي واقتصادي وتوليدي ، خاك كشاورزي مستعد وجاذبه هاي تاريخي وباستاني مردم تلاشگر اين سامان همه وهمه دست به دست هم داده ، شهرستــــــــــــان ومنطقه اي زيبا وجذاب وديذني وپرشورونشاط بوجودآورده اند كه درنوع خود كم نظيراست .قطعاً حضورمردم فهيم وفكور منطقه آذرشهر درعرصه هاي مختلف اين تلاش مبين ذوق وسليقه وهمت والاي آنهاست كه تا بحال ناشناخته مانده است .
اين همه عشق وشعور، همت و حماسه اي ديگر مي طلبد كه مجموعه اي ماندگار ازتاريخ – جغرافيا – استعدادهاي فرهنگي واقتصادي مردم اين دياررا گرد آوري كند تا هرآنچه كه درخصوص آذرشهر دردل تاريخ ثبت وضبط بر برآيندگان روشن شود .بگونه اي كه آيندگان بويژه نسل جوان وتلاشگر ازآن بعنوان چراغ راه خود بهره گيرند.
دراينجا ازهمه عزيزان ، پژوهشگران،علاقمندان وبخصوص جوانان خوش ذوق منطقه تقاضا مي شود آثارباقي مانده دراين خصوص را براي ديگران وسايت شوراياران معرفي نمايند تا به همت همديگر درمعرفي اين شهرستان قدمهايي برداريم كه متصديان اين وظيفه را به كار وتلاش واقعي مجبور سازد.
موقعيت جغرافيايي :
آذرشهر ازقديمي ترين ومعروفترين شهرهاي استان آذربايجانشرقي است .اين شهر در54كيلومتريجنوب غربي شهرتبريز و20كيلومتري جنوب شرق درياچه اروميه ودرجنوب غربي كوههاي سهند قراردارد .آذرشهرازشمال وشرق به شهرستان اسكووايلخچي وازغرب به درياچه اروميه وازجنوب به شهرستان عجب شيرومراغه هم مرز است وبرسرراه ترانزيتي آذربايجان به كردستان وكرمانشاه واقع گرديده واز سطح دريا 1368 مترارتفاع دارد .
مركز شهرستان ازنظر مختصات جغرافيايي نيز درطول جغرافيايي 58 درجه و45 دقيقه وعرض جغرافيايي 45 درجه و37 دقيقه قراردارد .
مساحت شهرستان آذرشهر 1548كيلومترمربع است كه 3/3درصد ازكل مساحت استان آإربايجانشرقي راداراست .
پستي وبلندي ها (كوهها):
آذرشهر درمنطقه اي كوهپايه اي ونيمه كوهستاني واقع شده است كه سرتاسر جنوب وشرق آنرا كوههاي سهند غربي تشكيل مي دهند كه مهمترين آنها عبارتند از :
قاف داغي – ترشكوه – قدمگاه (قبله داغي ) – عريان يا قرمزي گل داغي – اولياء – يلي قيه – قافلانتي – اوجاداغ – گنبرداغي – پيرچوپان – آلمالوداغ – هرگلان داغي – كوههاي جهنم و......
درحوالي نزديك وچسبيده به شهر نيز تپه هاي كوچك چون يواداغي – قزل داغ وپيرقطران قراردارد كه بنام تپه هاي شاهدمعروف هستند .
همه كوههايي كه نام برده شد عموماً برفگير بوده وبزرگترين ومهمترين منبع رودخــــــــانه ها وآب قنات وچشمه سارهاي آذرشهر واطراف آنرا تشكيل ميدهند .
رودخانه ها و چشمه ها :
مهمترين رودخانه آذرشهر نوشين چاي ( دهخوارقان چايي ) مي باشد كه تقريباً از ارتفاع 3000 متري ازذوب برف هاي زمستاني سرچشمه مي گيرد وبعد از عبور از جنوب آذرشهر به طرف درياچه اروميه سرازير مي شود .طول اين رودخانه 56 كيلومتر مي باشد .
ازديگر رودخانه هاي بنام آذرشهر عبارت است از : قوري دره – آلمالو – امير ديزج – بيوك چاي – گنبر و......
چشمه معدني تاپ تاپان :
اين چشمه دركنار جاده آسفالته آذرشهر – عجب شير و درپنج كيلومتري مركز آذرشهروسمت راست اين جاده و درعمق 700متري از جاده اصلي واقع شده است .بررسي هاي آزمايشگــــــــــاهي بعمل آمده نشان ميدهد كه رنگ آب اين چشمه تيره – مزه ملح و گس و درجه حرارت آب 18 درجه .ph آب قليايي داراي گاز كربنيك وكربنات كلسيم ودارا ي كلر وسولفات ها ومنيزيم وآهن است . اين چشمه درنوع خود كم نظير بوده كه متأسفانه زياد مورد توجه مسئولين منطقه واستان واقع نشده ودرگذشته ميتوانست در جذب گردشگر به شهرستان مورد استفاده قرار گيرد . مشابه اين چشمه در تپه قزل داغ واقع شده كه ميتوان گفت اين چشمه نيز از همان منابع زير زميني تاپ تاپان سرچشمه مي گيرد .
فعايت هاي اقتصادي مردم منطقه :
1- كشاورزي وباغداري :
شهرستان آذرشهر با باغات وسيع درسراسر شهرستان اعم ازمناطق شهري و روستايي است . عمده ترين محصولات باغي را (انگور – بادام – گردو – زردآلو – گوجه سبز – گل سرخ ...) - انواع غلات (گندم – جو- باقلا – نخود...) – انواع صيفي جات كشاورزي ( سبزيجات – فلفل – كلم - كاهو ... – هندوانه - سيب زميني – پياز - سير – خيار – گوجه فرنگي تشكيل ميدهد.
همچنين دركوهها ودشت هاي شهرستان ودر كنار جويبارها گياهانی مختلف مي رويند كه عمده آنها مصرف دارويي دارند واز گذشته هاي دور مردم براي درمان دردهای جسمــــــانی وشفاي مريضان استفاده مي كنند .
2- دامداري :
دامپروري ودامداري ازگذشته هاي دور درمنطقه آذرشهر دركنار فعاليت كشاورزي يك فعاليت اقتصــــادي محسوب مي شود تاجايي كه گفته مي شد دامداري مكمل كشاورزي است و كشاورزي بدون دامـــــداري قابل دوام نيست چرا كه مردم با دامداري دركنار كشاورزي به فوايد ديگري نيز ازلحاظ كشاورزي دست مي يافتند :
الف) كود سالم جهت حفظ حاصلخيز ي وتقويت خاك تهيه مي شود .
ب) ازراه كشت علوفه مانند يونجه وشبدر كه غذاي دام است ،تقويت وحاصلخيزي خاك فراهم مي شود .
ج) با تغذيه دامها ازمحصولات كم ارزش كشاورزي چون ذرت و... ميتوان ساير محصولات پرارزش دامي بدست آورد .
3- زنبور داري و مرغداري و .... از ديگر بخش هاي فعاليت هاي اقتصادي مردم منطقه است كه قابل تأمل و شناخت علاقمندان مي باشد .
4 - صنايع دستي :
درمنطقه آذرشهر از گذشته هاي دورو دراز دهها كارگاه پتوبافي وحوله بافي وقالــــــــــي بافي مشغول فعاليت بوده وهستند كه عمده توليدات اين بخش زحمتكش به ساير شهرهاي كشور صادر مي شوند كه متأسفانه دراين اواخر اين صنايع محلي دچار تزلزل شده وبه حمايت مسئولين نياز بيشتري احتيـــــاج پيدا كرده اند و اتحاديه هاي حمايتي ميتوانند نقش عمده اي را جهت توسعه اين صنايع ايفا نمايند چرا كه اكثر كارخانه ها وكارگاههاي قالي بافي در درون خانه هاي مردم متمركز گشته ومعاش بسياري از مردم منطقه ازاين راه تأمين مي شود .
5- صنعت تهيه وصادرات خشكبار :
خشكبار ازميوه ها كه درصنايع غذايي ماده اوليه محسوب مي شوند تهيه مي گردد .خصوصيات بعضي از ميوه هاي شهرستان آذرشهر به قدري مساعد است كه از ديرباز از آن خشكبار اعلاء بدست مي آورند . البته به عمل آوردن بعضي ازانواع خشكبار مانند بادام ، گردو ، فندق ، زحمت چنداني ندارند .لكن تهيه خشكبار از انگور ، زرد آلو ، قيسي وامثال آن مستلزم كارگاه وزحمت ومراقبت بيشتري مي باشد . آذرشهر پس از مراغه درسطح استان آذربايجانشرقي جايگاه خاصي درتهيه وصدور خشكبار به ساير كشورها وشهرها دارد .
6- صنعت توليد لپه ( آذرشهر ) :
لپه آذرشهر كه شهرت جهاني دارد و درجاي جاي ايران همه لپه آذرشهررا مي شناسند. مجموعه وكارخانه هاي توليد وتبديل دراين شهرستان بسيار است و سالانه هزاران تن لپه توليد و به تمامي شهرهاي كشورمان صادر مي گردد .لپه آذرشهر خوشرنگ ، مرغوب ، زودپز واعلاست وامروزه اين صنعت به طرف مكانيزه شدن كامل از روش سنتي وقديمي قدم برميدارد ومسئولين منطقه با همكاري اصحاب اين صنعت ميتوانند درتوسعه شهرستان نقش بسزايي ايفا كنند و مشهور است كه صاحبان اين صنعت سرمايه دار ترين افراد شهرستان مي باشند اما به جهت عدم برنامه ريزي مسئولين اين سرمايه عظيم پس از توليد دراين منطقه به شهرهاي بزرگ كشور فراري مي شوند ، درصورتيكه اين سرمايه هاي كلان و بزرگ ميتوانند درخدمت خود منطقه دربخش هاي ديگر فعاليتهاي اقتصادي قرار گيرند . به هرحال شهرت لپه آذرشهر بايد براي مردم آذرشهر محفوظ بماند .
7- صنايع معادن :
درمنطقه آذرشهر ازگذشته هاي دور معادن گوناگون كشف وگاه بهره برداري مي شد واستخراج بسياري از آنها نيز درحال حاضر ادامه دارد .معادن اين شهرستان ازنقطه نظر فوق به سه دسته تقسيم مي شود :
الف ) موادمعد ني كه به مصارف ساختماني مي رسند .
ب) موادمعدني فلزي وقابل استفاده درصنايع ديگر .
ج) از معروفترين معادن مهم آذرشهر معادن تراورتن وسنگ مرمر مرغوب سرآباد و داش كسن هستند كه ازصادرات عمده اين شهرستان مي باشد .
ويژگيهاي فرهنگي – اجتماعي مردم آذرشهر :
زبان محلي ساكنان آذرشهر مثل ساير نقاط آذربايجان تركي آذري يا تــــــــركي آذربايجاني مي باشد . تركي آذري ، شاخه اي از تركي اغوز است .
بسياري از آداب ورسوم وباورهاي مردم ريشه درتاريخ تمدن و فرهنگ ايران باستان دارد . عقايد عاميانه از سويي نشان ازقدمت فرهنگ جامعه واز سوي ديگر گواهي بروابستگي عميق مردم به باورهايشان ديني است . درگذشته هاي دور مردم آذرشهر وآبادي هاي اطراف آن مثل هايي را درمحاورات وادبيات شفاهي خودداشتند كه علاوه بر نغز بودن كلام يك دنيا معني ومفهوم بدنبال داشته كه اينهمه ريشه درعمق عقايد وفرهنگ مردم دارد برخي از مثل ها جهت ماندگار ي خدمت شما تقديم مي شود :
1. آختاران تاپار
2. آدامي تانيان يرده قود يسين
3. آغانن مالي چخار - نوكرين جاني
4. ايت هورر – كروان گچر
5. بولانماسا دورولماز
6. تزه گلدي بازاردان – كهنه دوشدي نظردن
7. ايلان يريب اژدها اولوب
8. ايت قولاغن كسنن قورخار
9. قش چخار اوزي قره لخ كوموره قالار
10. ايكي يره باخان چري اولار
11. توخون آژدان خبري اولماز
12. آرا قاريشدي – مصّب ايتدي
13. يورقانوا باخ قچوو ي اوزاد .
14. قورد دومانلغي سوور
15. مال گدر بيريانا - ايمان گدر مين يانا
16. هرنه سالسون آشووا – گلر قاشوغووا
17. واردان زيان گلمز
18. گولدوش يخلار - دوغانن تاپار
19. دالدان آتان داش توپوغا دير
20. اوشاغي يولّا ايشه - گت دالسيجا
21. گوز گوردوغنان قورخار
.......و دهها مثل ديگر
گفتني است عوامل طبيعي وشرايط جوي وآب هوايي از مؤثرترين عوامل دراخلاق وعادات مردم اين منطقه مي باشد .جهات مذهبي و وقايع تاريخي تأثيرات عميق وعجيبي درعادات وآداب ورسوم مردم اين منطقه داشته است . برگزاري اعياد ائمه (ص) ومراسم هاي سوگواري پيامبر واهلبيت با تمام گستردگي نشان از ارادت چند صد ساله اين مردم به دين مبين اسلام است واز صفات بارز مردمان اين منطقه به شمار مي آيد .
گفتني هاي فراواني در زمينه آداب ورسوم محلي مردم آذرشهر وجود دارد كه مجال پرداختن دراين مقال فعلاْ وجود ندارد .
آموزش و فرهنگ :
آغاز آموزش رسمي درآذرشهر راميتوان به تاريخ احداث مسجد جامع حاج كاظم ( مصلاّ) دراين بلاد مربوط دانست چرا كه بااحداث مسجدبزرگ حاج كاظم درهمين سالها با مشخصات مساجد اسلامي باحياط وسيع وحجره هاي قديمي اطراف آن و فاطميه آن نشان از اهميت فعاليتهاي آموزشي و پرورشي وديگر فعاليتهاي جانبي آن زمان بوده است و تأسيس نخستين مدرسه وآغازنهضت فرهنگي درآذرشهر ب سال 1372 قمري يعني قريب به يكصد سال پيش برمي گردد . اولين مدارس اسلامي درمنطقه با نام مدر سه علوي بنيانگذاري شد ودرحال حاضر شهرستان آذرشهر داراي مراكز علمي آموزشي ازجمله دانشگاه تربيت معلم ودانشگاه پيام نور وآزاد اسلامي است كه درجهت بالابردن سطح سوادعلمي ودانشگاهي منطقه قدمهاي موثري برداشته مي شود .
كتابخانه عمومي :
كتابخانه عمومي آذرشهر با دهها هزار جلد كتاب ، مركزي جهت مطالعه وبهره برداري ازمنابع غني علمي است .اين كتابخانه درقبل از انقلاب اسلامي تأسيس گرديده ودرحال حاضر با وجود مراكز دانشگاهي متنوع نياز شديد به توسعه دارد كه همت مسئولين منطقه ومردم را مي طلبد .
مشاهير ورجال عرفاني ، ادبي ، علمي :
افتخار هرجامعه اي به شخصيتهاي علمي وفرزانگان وعالمان ديني آن جامعه بستگي دارد .درخشش ستاره هاي فراوان درآسمان علم وفقاهت وادب واجتهاد مبين توانمندي وبالندگي هايي است كه درضمير وجوهره آن جامعه نهفته است .بدين ترتيب شناساندن علما وفقهاي گذشته منطقه كه امروزه نمونه اي از آن در آذرشهر مشاهده نميشود ، نشان دادن مسير روشن به آيندگان است ونوعي عبرت آموزي كه به هوش وبه گوش باشند تا بفهمند كه چرا امروزه اينچنين فقها وعلمايي در منطقه ظهور نمي كند تا چاره اي انديشيده شود .در اين بخش سعي خواهد شد تا آنجا كه تحقيق شده در معرفي تعدادي از گذشتگان براي شما معرفي گردد :
سيد مرتضي دهخوارقاني : كه دررشته فقه وكلام تأليفات وآثار ارزنده اي دارد .
استاد ميرزا محمد حسن منطقي : از مدرسان علوم حوزوي درمنطقه ومتولد آذرشهر بوده است .
حجه الاسلام حاج شيخ دادود الهامي : از دانشمندان ونويسندگان حوزه علميه قم است كه حدود 20 يا بيشتر عنوان كتاب به رشته تحرير درآورده و هم اكنون درقيد حيات مي باشد .
آيت ا... شهيد سيد اسدا... مدني : مجتهد درابواب مختلف فقهي وعلوم عقلي و مشهور به انساني واقعاً باتقوا ....كه بدست عده اي معاند در نماز جمعه تبريز به شهادت نائل آمد .
محمد شفيع دهخوارقاني : اويكي از فقهاي عاليقدر وعالمان برجسته به سال 1190 بود .
علامه الحاج محمد تقي دهخوارقاني : داراي آثار وتأليفات بسياري است .
ميزرا عليقلي دهخوارقاني : دانشمند وشاعر وعالم فرزانه مشهور به واعظ دهخوارقاني .
ميرزا عليقلي ناصح دهخوارقاني : اهل هنر بود .ادبيات درسطح بالايي داشت وشيرين وشيوا موعظه مي كرد .
آيت ا... ميرزا علي مقدسي : سالها مردم را به شريعت پيامبر فراخوانده وياد ونام اوزينت بخش محافل مردم آذرشهر است .
آيت ا... سيدجلال الدين دهخوارقاني : معروف به ناظم العلما ء متولد 1290 .
مطب ادامه دارد......
خبرهای تازه از شورای شهر
نامه ای به رئیس جمهور
گفتگو و معرفی دیدگاهها
وظایف شورای شهر
ارتباط باشهردارآذرشهر
پیشنهادات به شورای شهر
جواب مابه نظرات شما
معرفی یک شهید
